Khi nhắc đến Yoga, hình ảnh quen thuộc nhất thường là những tư thế trên thảm: một động tác kéo giãn, giữ thăng bằng hay một chuỗi chuyển động theo hơi thở. Nhưng 8 nhánh Yoga của Patanjali cho chúng ta thấy Yoga rộng hơn rất nhiều so với việc thực hành tư thế.
Trong Yoga Sutra của Patanjali, con đường Yoga được trình bày qua 8 nhánh (Ashtanga Yoga), bao gồm cách chúng ta ứng xử với người khác, cách chăm sóc và quan sát chính mình, thực hành tư thế, hơi thở, sự tập trung và thiền định.
Hiểu về 8 nhánh Yoga không có nghĩa là bạn phải học thêm thật nhiều khái niệm. Có thể xem đây như một “bản đồ” để hiểu Yoga rộng hơn việc thực hiện các tư thế trên thảm, đồng thời giúp những thuật ngữ thường gặp như Asana, Pranayama hay Dhyana trở nên gần gũi hơn.
Trong Yoga Sutra, Patanjali sử dụng thuật ngữ Ashtanga: ashta nghĩa là tám và anga có thể hiểu là nhánh hay thành phần. Từ đó hình thành khái niệm 8 nhánh Yoga:
Mặc dù thường được đánh số từ một đến tám, 8 nhánh Yoga không nhất thiết phải được hiểu như tám cấp độ mà người tập phải lần lượt hoàn thành.
Trong thực hành, nhiều nhánh có thể hiện diện và hỗ trợ lẫn nhau. Ngay trong một buổi tập Yoga thông thường, bạn có thể vừa thực hành Asana, vừa chú ý hơi thở, quan sát phản ứng của bản thân và đưa tâm trí trở lại với chuyển động đang diễn ra.
Ashtanga trong Yoga Sutra có phải Ashtanga Yoga thường gặp ngày nay?Hai khái niệm này có liên quan về tên gọi nhưng không hoàn toàn giống nhau. Trong Yoga Sutra của Patanjali, Ashtanga có nghĩa là “tám nhánh” (ashta là tám, anga là nhánh hoặc thành phần), dùng để chỉ toàn bộ hệ thống thực hành gồm Yama, Niyama, Asana, Pranayama, Pratyahara, Dharana, Dhyana và Samadhi. Trong khi đó, Ashtanga Yoga mà chúng ta thường thấy trong các lớp Yoga hiện đại thường chỉ Ashtanga Vinyasa Yoga, một phương pháp thực hành thể chất với các chuỗi tư thế được thực hiện theo trình tự và kết hợp với hơi thở. Vì vậy, khi nói đến 8 nhánh Yoga của Patanjali, “Ashtanga” nên được hiểu theo nghĩa rộng hơn: một hệ thống bao gồm từ cách sống, thực hành với cơ thể và hơi thở cho đến sự tập trung và thiền định. |
Yama đề cập đến những nguyên tắc định hướng cách chúng ta sống và tương tác với người khác.
Năm Yama thường được nhắc đến gồm Ahimsa (không gây tổn hại), Satya (chân thật), Asteya (không lấy những gì không thuộc về mình), Brahmacharya (sử dụng năng lượng một cách có ý thức) và Aparigraha (không bám giữ quá mức).
Những khái niệm này nghe có vẻ mang tính triết lý, nhưng có thể xuất hiện trong những lựa chọn rất đời thường.
Ahimsa, chẳng hạn, không chỉ là tránh làm tổn thương người khác. Trên thảm Yoga, đó cũng có thể là lúc bạn nhận ra cơ thể đang đau và lựa chọn lùi lại thay vì cố ép mình vào một tư thế chỉ vì muốn thực hiện giống người bên cạnh.
Yoga, theo góc nhìn này, đã bắt đầu từ cách chúng ta đối xử với người khác và với chính mình, chứ không chỉ từ lúc bước lên thảm.
Nếu Yama hướng đến mối quan hệ với thế giới xung quanh, Niyama tập trung nhiều hơn vào cách mỗi người sống và thực hành với chính mình.
Năm Niyama gồm Saucha (sự trong sạch), Santosha (biết đủ), Tapas (kỷ luật và nỗ lực), Svadhyaya (tự học, tự quan sát) và Ishvara Pranidhana (buông bớt sự kiểm soát, hướng đến điều lớn hơn bản thân).
Trong đời sống hằng ngày, Niyama có thể đơn giản là duy trì một khoảng thời gian tập luyện đều đặn, chăm sóc không gian thực hành, quan sát những phản ứng của mình hoặc chấp nhận rằng hôm nay cơ thể có giới hạn khác hôm qua.
Thực hành tư thế (asana) vì thế không nhất thiết phải hoàn hảo mà sự đều đặn và khả năng quan sát chính mình cũng là một phần của Yoga.
Đây có lẽ là nhánh quen thuộc nhất với người tập Yoga hiện đại.
Asana thường được hiểu là các tư thế Yoga. Trong Yoga Sutra, Patanjali nói về tư thế với đặc tính ổn định và dễ chịu (sthira sukham asanam).
Điều này gợi mở một cách nhìn thú vị: mục tiêu của Asana không chỉ nằm ở việc cơ thể có thể kéo giãn bao xa hay thực hiện được một tư thế khó đến mức nào, mà là khi tập một tư thế, bạn có thể quan sát: cơ thể có đang ổn định không? Có vùng nào đang gồng quá mức? Hơi thở còn tự nhiên không? Có cần điều chỉnh tư thế hoặc sử dụng dụng cụ Yoga để tìm một vị trí phù hợp hơn?
Khi có sự chú ý đó, Asana không còn đơn thuần là một hình dáng của cơ thể, mà trở thành một phần của quá trình thực hành Yoga.
Pranayama thường được nhắc đến như các kỹ thuật điều hòa hơi thở. Khái niệm này đồng thời gắn với Prana – sinh khí hay năng lượng sống trong truyền thống Yoga.
Bạn không nhất thiết phải bắt đầu bằng những kỹ thuật Pranayama chuyên sâu để nhận ra vai trò của hơi thở.
Ngay trong Asana, hãy thử để ý xem mình có vô thức nín thở khi giữ một tư thế khó không, hơi thở có trở nên gấp khi đang cố quá sức hay không, hoặc chuyển động có thể trở nên nhẹ nhàng hơn khi được phối hợp với nhịp thở hay không.
Chỉ riêng việc nhận biết hơi thở trong khi chuyển động đã giúp buổi tập khác với việc đơn thuần thực hiện một chuỗi động tác.
Trong một ngày bình thường, các giác quan liên tục tiếp nhận thông tin: âm thanh, màn hình, thông báo điện thoại, những gì đang diễn ra xung quanh.
Pratyahara thường được hiểu là sự thu nhận hoặc rút các giác quan khỏi những kích thích bên ngoài để hướng sự chú ý vào bên trong.
Bạn có thể thoáng trải nghiệm điều này vào cuối buổi Yoga khi nằm Savasana: mắt khép lại, cơ thể bớt chuyển động, những gì bên ngoài dần ít quan trọng hơn và sự chú ý bắt đầu quay về với cảm giác bên trong cơ thể.
Pratyahara không nhất thiết là tách mình hoàn toàn khỏi thế giới xung quanh. Có thể hiểu đơn giản hơn là khả năng không để mọi kích thích bên ngoài liên tục kéo sự chú ý của mình đi.
Dharana là khả năng giữ sự chú ý trên một đối tượng. Đối tượng đó có thể là hơi thở, một điểm trên cơ thể, một âm thanh, một hình ảnh hoặc một điểm nhìn.
Trong lúc tập Asana, Dharana có thể xuất hiện khi bạn giữ ánh nhìn tại một điểm để ổn định trong tư thế thăng bằng. Trong một buổi ngồi yên, đó có thể là việc liên tục đưa sự chú ý trở lại hơi thở mỗi khi nhận ra tâm trí đang đi theo một suy nghĩ khác.
Tâm trí xao nhãng không có nghĩa là bạn đang “làm sai”. Nhận ra mình đã mất tập trung và đưa sự chú ý trở lại cũng chính là một phần của thực hành.
Dhyana thường được dịch là thiền định.
Nếu Dharana nhấn mạnh việc đưa và giữ sự chú ý vào một điểm, Dhyana được mô tả như dòng chú ý liên tục và ít gián đoạn hơn.
Đây cũng là một lý do thực hành thiền không nhất thiết đồng nghĩa với việc “không được suy nghĩ”. Thay vì cố làm cho tâm trí hoàn toàn trống rỗng, người thực hành từng bước học cách quan sát, nhận biết và duy trì sự hiện diện.
Trong hệ thống 8 nhánh, thiền vì thế không đứng tách biệt khỏi Yoga. Dhyana chính là một phần của con đường Yoga.
Samadhi là khái niệm sâu nhất trong 8 nhánh và cũng khó diễn đạt trọn vẹn bằng một định nghĩa ngắn.
Trong truyền thống Yoga, Samadhi mô tả trạng thái định sâu, khi sự phân tách thông thường giữa người quan sát và đối tượng được quan sát dần lắng xuống.
Với người mới, không nhất thiết phải xem Samadhi như một mục tiêu cần đạt được. Điều quan trọng hơn là hiểu rằng hệ thống Yoga của Patanjali hướng đến sự chuyển hóa của nhận thức và tâm trí, chứ không chỉ hướng đến khả năng vận động của cơ thể.
Khi nhìn danh sách từ Yama đến Samadhi, chúng ta rất dễ hình dung một chiếc thang: hoàn thành nhánh thứ nhất rồi mới được chuyển sang nhánh thứ hai, thứ ba… Nhưng một cách tiếp cận gần gũi hơn là xem chúng như những khía cạnh khác nhau của cùng một thực hành.
Bạn có thể đang thực hành nhiều nhánh trong chính một buổi Yoga: Khi không ép cơ thể vượt quá giới hạn, bạn đang chạm đến tinh thần của Ahimsa. Khi bước lên thảm và thực hành đều đặn, đó có thể là Tapas. Khi giữ một tư thế, bạn thực hành Asana. Khi chú ý đến hơi thở, bạn bắt đầu tiếp xúc với Pranayama. Khi đưa tâm trí trở lại với một điểm tập trung, bạn đang thực hành Dharana.
Và đôi khi, những điều này tiếp tục đi cùng bạn sau khi cuộn thảm lại.
Asana là một phần rất quan trọng và cũng là cánh cửa đưa nhiều người đến với Yoga. Nhưng khi biết đến 8 nhánh Yoga của Patanjali, chúng ta có thêm một bản đồ để hiểu vì sao Yoga còn nói đến hơi thở, sự tập trung, thiền định và cả cách chúng ta sống. Bạn không cần phải ghi nhớ ngay tất cả những thuật ngữ Sanskrit này.
Lần tới khi bước lên thảm, có thể chỉ cần thử quan sát thêm một chút: Mình đang đối xử với cơ thể như thế nào? Hơi thở đang ra sao? Tâm trí đang ở đâu?
Có lẽ từ những câu hỏi nhỏ như vậy, Yoga dần trở thành một thực hành không chỉ diễn ra trong một giờ trên thảm, mà còn hiện diện trong cách chúng ta quan sát, lựa chọn và sống mỗi ngày.
BÌNH LUẬN